BASIC SHIKSHA SOLUTION में आपका स्वागत है

नमस्ते प्यारे बच्चों और सम्मानित शिक्षकों! 'बेसिक शिक्षा सॉल्यूशन' परिवार में आपका हार्दिक स्वागत है।  यह वेबसाइट विशेष रूप से  कक्षा 1 से 8तक के सभी छात्रों और शिक्षकों के लिए तैयार की  है। यहाँ आपको क्या मिलेगा: व्यापक कवरेज: कक्षा 1 से 8 तक के सभी मुख्य विषयों (जैसे गणित, विज्ञान, हिंदी, सामाजिक विज्ञान, आदि) के सरल नोट्स और शिक्षण सामग्री मिलेगी। विषयों को आसान बनाना: जटिल विषयों को आसान भाषा, चित्र और उदाहरणों के साथ समझाया जाएगा, जो NCERT/UP बोर्ड पाठ्यक्रम पर आधारित होंगे। अभ्यास सामग्री: स्कूल की परीक्षाओं और अवधारणाओं को मजबूत करने के लिए महत्वपूर्ण प्रश्न-उत्तर और अभ्यास पत्र यहाँ उपलब्ध होंगे। शिक्षकों के लिए संसाधन: बेसिक शिक्षा विभाग से जुड़ी उपयोगी शिक्षण सामग्री और अपडेट भी समय-समय पर साझा की जाएगी। मेरा उद्देश्य है कि आप सभी को गुणवत्तापूर्ण और सरल शिक्षा सामग्री एक ही जगह पर मिल सके। जुड़े रहें! आप अपनी किसी भी शंका या सुझाव को नीचे कमेंट बॉक्स में लिख सकते हैं। मुझे आपकी मदद करके खुशी होगी। आपका शुभचिंतक, बेसिक शिक्षा सॉल्यूशन

CLASS 7 SANSKRIT LESSON 2 - चित्रपाठः | कक्षा 7 संस्कृत पाठ 2 चित्रपाठः – संपूर्ण समाधान | UP Board Class 7 Sanskrit Chapter 2

Class 7 Sanskrit Chapter 2 Translation - Chitrapathah

द्वितीयः पाठः : चित्रपाठः

॥ महापुरूषाः, वीरांगनाः च ऐतिहासिक-स्थलानि ॥

👨‍🏫 शिक्षक का संदेश: प्रिय विद्यार्थियों! इस पाठ में हम संस्कृत के माध्यम से भारत के महान सपूतों, नारियों और लखनऊ शहर के बारे में जानेंगे। 'अयं' (यह - पुल्लिंग), 'इयं' (यह - स्त्रीलिंग) और 'इदं' (यह - नपुंसकलिंग/स्थान) के प्रयोग पर विशेष ध्यान दें।
🌟 अस्माकं राष्ट्रनायकाः (हमारे राष्ट्रनायक)
👴👓
अयं कः? अयं राष्ट्रपिता मोहनदास करमचन्द गान्धी।
कथम् अयं राष्ट्रपिता? अयं वर्तमान भारतराष्ट्रस्य जनकः अस्ति।
कथम् अयं प्रसिद्धः? अयं सत्याग्रहेण अहिंसान्दोलनेन च परतन्त्रं भारतं स्वतन्त्रम् अकारयत्।
अनुवाद: यह कौन हैं? यह राष्ट्रपिता मोहनदास करमचंद गांधी हैं। यह राष्ट्रपिता कैसे हैं? यह वर्तमान भारत राष्ट्र के जनक (पिता) हैं। यह क्यों प्रसिद्ध हैं? इन्होंने सत्याग्रह और अहिंसा के आंदोलन से गुलाम भारत को स्वतंत्र कराया।
🎓🇮🇳
अयं कः? अयं अस्माकं राष्ट्रस्य तृतीयः राष्ट्रपतिः डॉ० जाकिर हुसेन महाभागः।
अस्य किं वैशिष्ट्यम् आसीत्? अयं नूतनायाः प्राथमिक शिक्षापद्धतेः विशेषज्ञः आसीत्।
अनुवाद: यह कौन हैं? यह हमारे राष्ट्र के तीसरे राष्ट्रपति डॉ. जाकिर हुसैन महाशय हैं। इनकी क्या विशेषता थी? यह नई प्राथमिक शिक्षा पद्धति (New Primary Education System) के विशेषज्ञ थे।
🚀⚛️
अयं कः? अयं भारतस्य एकादशः राष्ट्रपति डॉ० ए० पी० जे० अब्दुलकलामः।
अस्य जन्म कदा अभवत्? अस्य जन्म 1931 तमे वर्षे अक्टूबर मासस्य पंचदशे दिनाङ्के अभवत्।
कथम् अयं प्रसिद्ध? अयं महान् वैज्ञानिकः। "मिसाइलमैन" इति नाम्ना प्रसिद्धः अभवत।
अनुवाद: यह कौन हैं? यह भारत के ग्यारहवें राष्ट्रपति डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम हैं। इनका जन्म कब हुआ? इनका जन्म वर्ष 1931 में अक्टूबर महीने की 15 तारीख को हुआ। यह क्यों प्रसिद्ध हैं? यह एक महान वैज्ञानिक थे और "मिसाइलमैन" नाम से प्रसिद्ध हुए।
📜⚖️
अयं कः? अयं डॉ० भीमराव अम्बेडकर महाभागः।
कथम् अयं प्रसिद्धः? स्वतन्त्रभारतस्य संविधाननिर्माणे अस्य अपूर्वं महत्त्वपूर्णच योगदानम् आसीत्।
अनुवाद: यह कौन हैं? यह डॉ. भीमराव अम्बेडकर महाशय हैं। यह क्यों प्रसिद्ध हैं? स्वतंत्र भारत के संविधान निर्माण में इनका अपूर्व और महत्त्वपूर्ण योगदान था।
👩‍⚖️ अस्माकं वीरांगनाः (हमारी वीरांगनाएं)
⚔️🐎
इयं महाराज्ञी लक्ष्मीबाई। किमर्थम् इयं प्रसिद्धा?
इयं लक्ष्मीबाई 1857 तमे वर्षे प्रथम स्वातंत्र्य संग्रामस्य वीरांगना आसीत्।
अनुवाद: यह महारानी लक्ष्मीबाई हैं। यह क्यों प्रसिद्ध हैं? यह लक्ष्मीबाई वर्ष 1857 के प्रथम स्वतंत्रता संग्राम की महान वीरांगना थीं।
🎤🦜
इयं का? इयं 'भारतकोकिला' श्रीमती सरोजिनी नायडू महाशया।
इयं विदुषी कवयित्री सुमधुरभाषिणी च आसीत्। इयं स्वतन्त्रभारते उत्तरप्रदेशस्य प्रथमं राज्यपालपदम् अभूषयत्।
अनुवाद: यह कौन हैं? यह 'भारत कोकिला' श्रीमती सरोजिनी नायडू महाशया हैं। यह विदुषी, कवयित्री और मधुर बोलने वाली थीं। इन्होंने स्वतंत्र भारत में उत्तर प्रदेश के प्रथम राज्यपाल पद को सुशोभित किया।
👩‍💼🇮🇳
इयं का? इयं प्रियदर्शिनी इन्दिरा गान्धी। इयम् अस्माकं देशस्य प्रथम-महिला-प्रधानमन्त्री आसीत्।
सर्वे जनाः इमां कुशलप्रशासिकारूपेण श्रद्धया स्मरन्ति।
अनुवाद: यह कौन हैं? यह प्रियदर्शिनी इंदिरा गांधी हैं। यह हमारे देश की प्रथम महिला प्रधानमंत्री थीं। सभी लोग इन्हें एक कुशल प्रशासिका के रूप में श्रद्धा से याद करते हैं।
👵✝️
इयं का? इयं भारतानुरागिणी परमविदुषी डॉ० एनीबेसेण्ट महोदया। इयं जन्मना आङ्ग्लदेशीया।
इयं हिन्दू-विश्वविद्यालयस्य निर्माणाय प्रभूतं धनं विस्तृतं भूखण्डं च अददात्।
अनुवाद: यह कौन हैं? यह भारत से प्रेम करने वाली परम विदुषी डॉ. एनी बेसेंट महोदया हैं। यह जन्म से अंग्रेज (विदेशी) थीं। इन्होंने हिंदू विश्वविद्यालय (BHU) के निर्माण के लिए बहुत धन और विशाल जमीन दान दी।
🏙️ लखनऊनगरम् (लखनऊ शहर)
🕌✨
लखनऊनगरम् उत्तरप्रदेशस्य राजधानी अस्ति। इदं प्राचीनं सुरम्यं च नगरम् अस्ति।
अत्र बहूनि दर्शनीयानि स्थलानि सन्ति, यथा- रेजीडेंसीस्थलम्, इमामबाड़ाभवनम्, सचिवालयश्च।
अनुवाद: लखनऊ नगर उत्तर प्रदेश की राजधानी है। यह एक प्राचीन और सुंदर नगर है। यहाँ कई दर्शनीय स्थल हैं, जैसे- रेजीडेंसी स्थल, इमामबाड़ा भवन और सचिवालय।
🏚️🚩
इदं रेजीडेंसीस्थलम् अस्ति। इदम् अस्माकं देशभक्तानाम् आत्मत्यागं स्मारयति।
प्रथमे स्वतन्त्रतासंग्रामे 1857 तमे वर्षे... अस्मिन् युद्धे राष्ट्रभक्तैः स्वरक्तं प्रवाहितम्।
अनुवाद: यह रेजीडेंसी स्थल है। यह हमारे देशभक्तों के आत्मत्याग की याद दिलाता है। 1857 के प्रथम स्वतंत्रता संग्राम में... इस युद्ध में राष्ट्रभक्तों ने अपना खून बहाया था।
🏛️👮‍♂️
इदं सचिवालयभवनम् अस्ति। अस्मिन् भवने विधानसभायाः विधानपरिषदश्च अधिवेशनानि भवन्ति।
अस्मिन् एव भवने स्थित्वा राज्यस्य मन्त्रिणः... राजकार्यं चालयन्ति।
अनुवाद: यह सचिवालय भवन है। इस भवन में विधानसभा और विधानपरिषद के अधिवेशन (बैठकें) होते हैं। इसी भवन में रहकर राज्य के मंत्री और अधिकारी राजकाज (सरकार) चलाते हैं।
🔬🔭
इदं आंचलिक-विज्ञान-केन्द्रम् अस्ति। इदं हि अनुभवाधारित शिक्षा प्रदानाय विख्यातं वर्तते।
अस्मिन् केन्द्रे अन्वेषणकक्षम् इति नाम्नः भवनमस्ति।
अनुवाद: यह आंचलिक विज्ञान केंद्र (Science City) है। यह अनुभव-आधारित शिक्षा (Practical learning) प्रदान करने के लिए प्रसिद्ध है। इस केंद्र में 'अन्वेषण कक्ष' नाम का एक भवन भी है।
🏰🌀
इदम् इमामबाड़ा-भवनम् अतिमनोहरम् अस्ति। इदम् अवधशासकानां स्मारकम् अस्ति।
अस्मिन् एकं विचित्रं सोपानमण्डलम् अस्ति। ... अत एव जनाः इदं भवनं 'भूलभुलैया' इति वदन्ति।
अनुवाद: यह इमामबाड़ा भवन अत्यंत मनोहर है। यह अवध के नवाबों का स्मारक है। इसमें सीढ़ियों का एक विचित्र जाल (सोपानमंडल) है जहाँ लोग अक्सर रास्ता भूल जाते हैं। इसीलिए लोग इसे 'भूलभुलैया' कहते हैं।
UP Board Class 7 Sanskrit Chapter 2 Solution - Basic Shiksha Solution
Basic Shiksha Solution

द्वितीयः पाठः - चित्रपाठः

॥ कक्षा 7 संस्कृत पीयूषम् - अभ्यास प्रश्नोत्तर ॥

👨‍🏫 गुरुजी की कलम से: प्रिय छात्रों, इस पाठ में हमने 'अयं' (यह - पुल्लिंग), 'इयं' (यह - स्त्रीलिंग) और 'इदं' (यह - नपुंसकलिंग) का प्रयोग सीखा। Basic Shiksha Solution पर नीचे दिए गए प्रश्न इसी पर आधारित हैं।

1. शब्दार्थ (Word Meanings)

संस्कृत शब्द हिन्दी अर्थ
सत्याग्रहेणसत्याग्रह (सत्य के लिए आग्रह) से
प्रभूतम्बहुत / अत्यधिक
आयच्छत्दिया
असहत्सहा / सहन किया
अभूषयत्सुशोभित किया (बढ़ाया)
भारतानुरागिणीभारत देश से प्रेम करने वाली
सुरम्यम्अति सुन्दर
आक्रान्तवन्तःआक्रमण किया / डराया
विचलन्ति स्मविचलित होते थे (भटक जाते थे)
छदिःछत
Up Board Class 7 Sanskrit Solution

2. एकपदेन उत्तरत (एक शब्द में उत्तर दें)

(क) 'राष्ट्रपिता' नाम्ना कः प्रसिद्धः? (हिन्दी: 'राष्ट्रपिता' नाम से कौन प्रसिद्ध हैं?)
उत्तर: महात्मागान्धी (मोहनदास करमचन्द गान्धी)
(ख) "मिसाइलमैन" इति नाम्ना कः प्रसिद्धः? (हिन्दी: 'मिसाइलमैन' नाम से कौन प्रसिद्ध हैं?)
उत्तर: डॉ० ए० पी० जे० अब्दुलकलामः
(ग) उत्तर-प्रदेशस्य प्रथमं राज्यपालपदं का अभूषयत्? (हिन्दी: उत्तर प्रदेश के प्रथम राज्यपाल पद को किसने सुशोभित किया?)
उत्तर: श्रीमती सरोजिनी नायडू
(घ) इन्दिरागान्धी कस्य सुपुत्री? (हिन्दी: इन्दिरा गान्धी किसकी बेटी थीं?)
उत्तर: जवाहरलालनेहरू महोदस्य (जवाहरलाल नेहरू की)
(ङ) उत्तरप्रदेशस्य राजधानी का? (हिन्दी: उत्तर प्रदेश की राजधानी क्या है?)
उत्तर: लखनऊनगरम्
(च) 'शून्यम्' इति अंकस्य आविष्कर्ता कः आसीत्? (हिन्दी: 'शून्य' (0) अंक के आविष्कारक कौन थे?)
उत्तर: आर्यभट्टः

3. पूर्णवाक्येन उत्तरत (पूरे वाक्य में उत्तर दें)

(क) डॉ० भीमराव अम्बेडकरस्य संविधाननिर्माणे कीदृशं योगदानम् आसीत्? (हिन्दी: डॉ. अम्बेडकर का संविधान निर्माण में कैसा योगदान था?)
उत्तर: डॉ० भीमराव अम्बेडकरस्य संविधाननिर्माणे अपूर्वं महत्त्वपूर्णं च योगदानम् आसीत्।
(ख) श्रीमती सरोजिनीनायडूः किं पदम् अभूषयत्? (हिन्दी: श्रीमती सरोजिनी नायडू ने किस पद को सुशोभित किया?)
उत्तर: श्रीमती सरोजिनीनायडूः उत्तरप्रदेशस्य प्रथमं राज्यपालपदम् अभूषयत्।
(ग) जनाः इन्दिरां केन रूपेण स्मरन्ति? (हिन्दी: लोग इन्दिरा जी को किस रूप में याद करते हैं?)
उत्तर: जनाः इन्दिरां कुशलप्रशासिकारूपेण श्रद्धया स्मरन्ति।
(घ) डॉ एनीबेसेण्टमहोदया हिन्दू-विश्वविद्यालयाय किम् अददात्? (हिन्दी: एनी बेसेंट ने हिन्दू विश्वविद्यालय के लिए क्या दिया?)
उत्तर: सा हिन्दू-विश्वविद्यालयाय प्रभूतं धनं विस्तृतं भूखण्डं च अददात्।
(ङ) रेजीडेंसीस्थले भारतभक्तैः किं प्रवाहितम्? (हिन्दी: रेजीडेंसी स्थल पर देशभक्तों ने क्या बहाया?)
उत्तर: रेजीडेंसीस्थले भारतभक्तैः स्वरक्तं प्रवाहितम्।
Basic Shiksha Solution | Sanskrit Chapter 2

4. सन्धि-विच्छेदं कुरुत

समस्त पद (Word) सन्धि-विच्छेद (Breakdown)
अहिंसान्दोलनेन अहिंसा + आन्दोलनेन
अत्रापि अत्र + अपि
चासहत च + असहत
नातिदूरे न + अतिदूरे

5. उचित-सर्वनाम-पदानि चित्वा लिखत

(मञ्जूषा: अयम्, इयम्, इदम्, इमाः, इमे)

🐕
कुक्कुरः
(पुं.)
अयम्
🏠
गृहम्
(नपुं.)
इदम्
🍲
स्थालिका
(स्त्री.)
इयम्
🐈🐈
बिडालाः
(पुं. बहु.)
इमे
🐘
गजः
(पुं.)
अयम्

6 (क). रिक्तस्थानानि पूरयत (खाली जगह भरें)

(क) महात्मागाँधी सत्याग्रहेण परतन्त्रं भारतं स्वतन्त्रम् अकारयत्।
(ख) लक्ष्मीबाई 1857 तमे वर्षे प्रथम स्वातंत्र्य संग्रामस्य वीरांगना आसीत्।
(ग) श्रीमतीसरोजिनीनायडूमहाशया विदुषी कवयित्री आसीत्।
(घ) विज्ञान-आंचलिक-केन्द्रम् लखनऊनगरे स्थितमस्ति।
Up Board Class 7 Sanskrit Solution

6 (ख). उचितं संयोजनं कुरुत (सही मिलान करें)

शब्द (क) सही मिलान (ख)
(क) रेजीडेंसीस्थलम् 👉 देशभक्तानाम् आत्मत्यागम्
(ख) इमामबाड़ा 👉 अवधशासकानां स्मारकम्
(ग) सचिवालयः 👉 प्रदेशस्य मुख्यकार्यालयः
(घ) विज्ञान-आंचलिक-केन्द्रम् 👉 अनुभवाधारित शिक्षणप्रदानाय

7. संस्कृतभाषायाम् अनुवादं कुरुत

(नीचे दी गई तालिका से अनुवाद समझें)

हिन्दी वाक्य संस्कृत अनुवाद
(क) महात्मा गान्धी ने देश के लिए कार्य किया। महात्मा गान्धी देशस्य कृते कार्यम् अकरोत्।
(ख) यहाँ बहुत दर्शनीय स्थल हैं। अत्र बहूनि दर्शनीयानि स्थलानि सन्ति।
(ग) इस स्मारक को देखने लोग आते हैं। जनाः इदं स्मारकम् द्रष्टुम् आगच्छन्ति।
(घ) रेजीडेंसी-स्थल पर देशभक्तों को याद करते हैं। वयं रेजीडेंसी-स्थले देशभक्तान् स्मरामः।
(ङ) राजभवन में राज्यपाल रहते हैं। राजभवने राज्यपालः निवसति।
Basic Shiksha Solution
धन्यवाद!
प्रिय छात्रों, ऐसे ही और UP Board Class 7 Sanskrit Solution पाने के लिए
Basic Shiksha Solution पर विजिट करते रहें।

Comments

Popular posts from this blog

UP Board Enrollment Form Tool 2026-27 | छात्र नवीन नामांकन फॉर्म PDF Generator

Primary Master Time Table Generator 2026-27 | Class 1-5 Time Table Tool UP Board

UP Board General Enrollment Form Tool 2026-27 (कुल छात्र संख्या विवरण) – Online Fill & Print PDF

UP Board Master Time Table Generator Tool 2026 | Editable School Time Table PDF Download

UP Basic Shiksha Parishad Admission Form 2026-27 Online Fill | Download Blank PDF | Class 1 to 8 Form

जनगणना 2027 प्रगणक के कर्तव्य | Census Enumerator Duties Hindi | HLO Guide

UP Basic Shiksha Holiday List 2026 Generator | School Name Wise Holiday List Print (Hindi)

eHRMS Leave Application Generator 2026 | मानव संपदा अवकाश प्रार्थना पत्र PDF डाउनलोड

Class 6 Hindi Chapter 2 Solution | अपना स्थान स्वयं बनाइए

MDM Monthly Calculator (School Wise) | Mid Day Meal Calculation Tool